Hüquqinfo.az bildirir ki,
Rəqəmsallaşan dünyamızda informasiya təhlükəsizliyi, kibersuverenlik və rəqəmsal hüquqların müdafiəsi artıq lüks deyil, dövlət və cəmiyyət üçün həyati zərurətdir. İnternet məkanında kiberhücumların, fişinq əməliyyatlarının və şəbəkə dələduzluğunun kəskin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın informasiya arealında unikal və strateji bir təşəbbüs diqqəti cəlb edir — tanınmış hüquqşünas və media eksperti Valeh Rufullayevin müəllifi olduğu "Milli Rəqəmsal Qalxan" layihəsi.
Çağırış: Virtual Məkanda Artan Təhdidlər və Hüquqi Boşluqlar
Müasir texnologiyalar gündəlik həyatımızı asanlaşdırsa da, paralel olaraq kibercinayətkarlığın dinamikasına da təkan verib. Bank kartı məlumatlarının oğurlanması, saxta keçidlər (fişinq), sosial şəbəkələrdə şəxsi məlumatların ələ keçirilməsi və onlayn dələduzluq sxemləri yüzlərlə vətəndaşı hər gün maddi və mənəvi zərərə uğradır.
Problem təkcə texniki təhlükəsizliklə bitmir; vətəndaşların böyük əksəriyyəti kiberməkanda öz hüquqlarını necə müdafiə edəcəyini, kiberfırıldaqçılıqla qarşılaşdıqda hansı hüquqi addımları atmalı olduğunu bilmir. Məhz bu ehtiyacdan yola çıxaraq, hüquq və media sahəsində çoxillik təcrübəyə malik Valeh Rufullayev HUQUQINFO.AZ Media Mərkəzi üzərindən "Milli Rəqəmsal Qalxan" layihəsinin startını verib.
Strateji Hədəf: Hüquq və Texnologiyanın Vəhdəti
"Milli Rəqəmsal Qalxan" sadəcə maarifləndirici məqalələr toplusu deyil — bu, vətəndaşı kiberməkanda həm hüquqi, həm də profilaktik baxımdan tam müdafiə edən kompleks fəaliyyət konseptidir. Layihənin ana xəttini üç əsas sütun təşkil edir:
Rəqəmsal Hüquqi Maarifləndirmə: Vətəndaşlara rəqəmsal məkandakı hüquqlarının, şəxsi məlumatların qorunması haqqında qanunvericiliyin sadə və anlaşıqlı dildə izah olunması.
Kiberhiylələrə Qarşı Profilaktika: Fişinq linkləri, saxta investisiya layihələri, bank dələduzluğu və sosial mühəndislik (social engineering) mexanizmlərinin ifşa edilməsi.
Hüquqi Dəstək və Konsultasiya: Kibercinayətlərin qurbanı olmuş və ya təhdidlə üzləşmiş şəxslərə Huquqinfo.az portalı üzərindən operativ hüquqi məsləhətlərin verilməsi və lazımi instansiyalara müraciət qaydalarının öyrədilməsi.
İnnovativ İnkişaf Mərhələsi: "Milli Rəqəmsal Qalxan" Layihəsinə Yeni Təşəbbüslər və Proqram Təminatı
Layihənin imkanları günü-gündən genişlənməkdədir. Valeh Rufullayevin təqdim etdiyi yeni nəsil konseptlər çərçivəsində rəqəmsal təhlükəsizliyin təminatına süni intellekt və milli proqram təminatı mexanizmləri əlavə olunur:
1. Süni İntellekt Əsaslı Yaş Kriteriyası və Uşaq Təhlükəsizlik Sistemi
Xüsusilə yeni nəslin Android və digər mobil əməliyyat sistemlərindən intensiv istifadəsini nəzərə alaraq, xüsusi proqram təminatının tətbiqi nəzərdə tutulur.
Süni İntellektlə Yaş Təyini: İstifadəçi telefona baxarkən süni intellekt onun yaş kateqoriyasını avtomatik müəyyən edir.
Məzmun Filtri və Qadağan Təminatı: Yaş həddinə uyğun olmayan resurslara, zərərli saytlara və proqramlara giriş qadağan edilir. Bu sistem uşaqların rəqəmsal məkandakı psixoloji və hüquqi təhlükəsizliyini tam təmin edən böyük və səmərəli bir proseduradır.
2. Rəqəmsal Suverenlik və Xarici Xostinq Riskindən Müdafiə
Hal-hazırda ölkə daxilində xarici xostinqlər və xarici yaddaş provayderlərindən geniş istifadə olunur. Lakin gələcəkdə öz məlumatlarımızın xarici serverlərdə saxlanılması strateji baxımdan risk yarada bilər:
Milli Yaddaş və Local Server Konsepsiyası: Xarici resurslardan asılılığı azaltmaq, məlumat təhlükəsizliyini daxili infrastruktur hesabına təmin etmək.
Rəqəmsal Hava və Quru Gömrüyü: Quruda gömrük nəzarəti olduğu kimi, rəqəmsal hava və informasiya məkanında da gömrük mexanizmi tətbiq olunmalıdır.
Süni İntellektlə Saxta və Qanunsuz Saytların İfşası: Ölkəyə daxil olan, fəaliyyət gösterən icazəsiz və saxta saytlar süni intellekt vasitəsilə dərhal müəyyən olunacaq, onların hansı ünvandan və hardan idarə olunduğu operativ şəkildə aşkar ediləcəkdir.
3. Təhlükəsizlik Zəmanəti və Strategiyası
Ölkənin infrastrukturunda olan prosedurların, vətəndaşların və dövlət xadimlərinin ailələrinə qarşı ola biləcək rəqəmsal təhdidlərin qarşısını almaq üçün proqram təminatlarının alınmasında və müqavilələrin bağlanmasında dəqiq araşdırmalar aparılmalıdır. "Milli Rəqəmsal Qalxan" layihəsi bu istiqamətdə düzgün strateji tərəfdaşlıq modelini təklif edir.
"Qalxan" Necə İşləyir? Real Nəticələr və İctimai Təsir
"Bizi rəqəmsal dünyada qoruyan yalnız mürəkkəb kodlar və proqramlar deyil, həm də öz hüquqlarımızı bilməyimiz və rəqəmsal savadlılığımızdır. 'Milli Rəqəmsal Qalxan' hər bir vətəndaşın virtual məkanda təhlükəsiz addımlamasını təmin edən bir sipərdir."
— Valeh Rufullayev (Layihə müəllifi, HÜQUQİNFO Media Mərkəzinin rəhbəri)
Layihə çərçivəsində müntəzəm olaraq hazırlanan analitik materiallar, video-təlimatlar və ekspert rəyləri qısa müddətdə geniş auditoriyanın rəğbətini qazanıb. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə kütləvi şəkildə yayılan saxta kampaniyaların vaxtında ifşa olunması minlərlə vətəndaşın maliyyə itkilərinin qarşısını alıb.
Perspektivlər: Milli İnformasiya Təhlükəsizliyinə Töhfə
"Milli Rəqəmsal Qalxan" layihəsinin gələcək planlarına gənclər və tələbələr arasında kiberhüquq təlimlərinin keçirilməsi, regional maarifləndirmə aksiyalarının təşkili və rəqəmsal dələduzluğa qarşı operativ xəbərdarlıq sisteminin daha da təkmilləşdirilməsi daxildir.
Media eksperti və hüquqşünas Valeh Rufullayevin bu innovativ təşəbbüsü, dövlətin rəqəmsallaşma və informasiya təhlükəsizliyi strategiyasını tamamlayaraq, cəmiyyətdə rəqəmsal mədəniyyətin və hüquqi şüurun formalaşmasına müstəsna töhfə verir.
.jpg)
